مرمت و بهسازی ایستگاه راه‌آهن بندر ترکمن

ایستگاه راه‌آهن بندر ترکمن یکی از بناهای ارزشمند و قدیمی شبکه ریلی کشور است؛ ساختمانی که علاوه بر نقش عملکردی در جابه‌جایی مسافر، بخشی از حافظه تاریخی این منطقه و نمونه‌ای شاخص از معماری دوره اول پهلوی به شمار می‌رود. همین جمع شدن «اهمیت عملکردی» و «اهمیت میراثی» باعث شد که هرگونه تصمیم درباره مقاوم‌سازی این ساختمان نیازمند دقتی مضاعف و نگاهی کاملاً مهندسی–فرهنگی باشد.  شرکت بهسازان لرزه‌ای رعد این مسئولیت را بر عهده گرفت تا مسیری فراهم شود که ایستگاه، بدون خدشه به هویت تاریخی‌اش، بتواند عملکرد ایمن و قابل اتکا در برابر زلزله داشته باشد. همچنین این فرآیند با همکاری یک تیم مرمت متجرب انجام پذیرفت.

در آغاز کار، تیم رعد با بررسی دقیق مدارک قدیمی، سونداژهای محدود و کنترل شده، انجام آزمایش‌های مقاومت مصالح لازم، وضعیت مصالح و مطالعات ژئوتکنیک تلاش کرد تصویر واقعی از وضعیت سازه‌ای ساختمان ارائه دهد. این بنا که ترکیبی از دیوارهای بنایی، المان‌های سازه‌ای محدود و سقف‌های قدیمی است، در گذر زمان با فرسودگی، ترک‌خوردگی و تغییرات عملکردی روبه‌رو شده بود. همچنین بخشی از آسیب‌ها ناشی از رطوبت، نشست‌های موضعی و بارهای اضافی ناشی از تغییر کاربری‌ها بود که در ارزیابی میدانی آشکار شد. تحلیل اولیه نشان داد که ساختمان با استانداردهای لرزه‌ای امروز فاصله دارد و در برابر زلزله‌های متوسط تا شدید رفتار قابل‌قبولی نخواهد داشت.

به‌دلیل ارزش تاریخی بنا، هر مداخله‌ای باید به‌گونه‌ای انجام می‌شد که نما، تناسبات معماری و اصالت ساخت آسیب نبیند. همین موضوع طراحی را پیچیده‌تر می‌کرد و نیاز به روش‌هایی داشت که بتوانند بدون دخالت شدید در ظاهر و هندسه، ظرفیت لرزه‌ای را افزایش دهند. رعد با همین نگاه وارد مرحله تحلیل شد و مدل‌سازی سه‌بعدی ساختمان، بررسی مسیر باربری، ارزیابی مقاومت مصالح و تحلیل رفتار دیوارهای بنایی را انجام داد. نتایج نشان می‌داد که برخی دیوارها تحت بارهای جانبی شکننده عمل می‌کنند، اتصالات سقف‌ها نیازمند تقویت هستند و مسیر انتقال بار جانبی انسجام لازم را ندارد.

با اتکا به این یافته‌ها، مجموعه‌ای از سناریوهای بهسازی تهیه شد. راهکارهایی شامل اضافه کردن دیوارهای بنایی تقویت‌شده، استفاده از ملات‌های بهبود یافته، شبکه‌های الیافی و ماتریس سیمانی (FRCM)، اجرای المان‌های پنهان تقویتی، کاشت میلگرد در نقاط حساس، تقویت کلاف‌های افقی و عمودی، و بهبود عملکرد سقف‌ها مورد بررسی قرار گرفت. معیار انتخاب بین این گزینه‌ها، ترکیبی از کارایی لرزه‌ای، امکان اجرا در ساختمان تاریخی، حداقل‌سازی مداخلات و قابلیت نظارت اجرایی بود. در نهایت، راهکاری انتخاب شد که ضمن حفظ اصالت معماری ساختمان، ظرفیت باربری جانبی را افزایش دهد و رفتار سازه را در زلزله‌های شدید کنترل‌پذیر کند.

در طول فرآیند طراحی و بازبینی، تلاش شد اطلاعات برای کارفرما به زبانی روشن و قابل تصمیم‌گیری ارائه شود. مهم بود که مدیران بتوانند میان الزامات فنی، محدودیت‌های میراثی و نیازهای بهره‌برداری تعادل برقرار کنند. به همین دلیل، رعد علاوه بر تحلیل فنی، یک چارچوب مدیریتی و تصمیم‌گیری شفاف ارائه کرد که مسیر اجرای بهسازی را به شکل مرحله‌ای، کم‌اختلال و قابل کنترل نشان می‌داد.

نتیجه این پروژه، فراهم شدن طرحی بود که سازه را در برابر زلزله ایمن‌تر می‌کند، ریسک فروریزش را کاهش می‌دهد و در عین حال میراث ارزشمند آن را دست‌نخورده نگه می‌دارد. این پروژه نمونه‌ای است از رویکرد یکپارچه رعد در مواجهه با ساختمان‌هایی که هم ارزش عملکردی دارند و هم ارزش تاریخی.

دستاورد نهایی، تقویت تاب‌آوری یک زیرساخت مهم حمل‌ونقل و حفظ بخشی از هویت معماری ساختمان ایستگاه بندر ترکمن است؛ ترکیبی از مهندسی دقیق، احترام به میراث و نگاه عملکردمحور.

با توجه به اهمیت بالای ساختمان های میراث فرهنگی، تعریف استراتژی صحیح و نظارت دقیق بر مراحل اجرا بسیار پر اهمیت است. از این رو در این پروژه با تعریف دقیق مراحل و نظارت بر اجرا جهت به حداقل رساندن آسیب ها و تداخل با سازه موجود و اجرای دقیق جزییات فنی تلاش شده است.