پروژه بهسازی و بازآفرینی ساختمان بانک ملی شعبه دوگنبدان

پروژه بهسازی ساختمان بانک ملی شعبه دوگنبدان در شهر گچساران، نمونه‌ای از یک مداخله مهندسی چندرشته‌ای است که با هدف ارتقای ایمنی سازه، بازسازی معماری و بهینه‌سازی مصرف انرژی طراحی شده است. این پروژه با رویکردی داده‌محور و مبتنی بر تحلیل‌های فنی توسط تیم مهندسی شرکت رعد تعریف شد تا یک ساختمان اداری قدیمی را به فضایی کارآمد، ایمن و متناسب با استانداردهای معاصر خدمات بانکی تبدیل کند.

ساختمان موجود که در سال ۱۳۶۰ احداث شده بود، دارای چهار تراز شامل سه طبقه روی زمین و یک طبقه زیرزمین با زیربنایی حدود ۲۲۳۰ مترمربع است. پس از گذشت چند دهه بهره‌برداری، ساختمان با مجموعه‌ای از چالش‌های معماری، تأسیساتی و سازه‌ای روبه‌رو شده بود؛ فرسودگی متریال‌ها، چیدمان نامنظم فضاهای اداری، ضعف در تهویه و سرمایش، و همچنین آسیب‌های سازه‌ای از جمله مسائلی بودند که ضرورت اجرای یک طرح جامع بهسازی را آشکار می‌کردند.

در بررسی‌های اولیه مشخص شد که سازماندهی فضایی ساختمان به‌گونه‌ای است که فرآیند ارائه خدمات بانکی با دشواری انجام می‌شود. آشفتگی در چیدمان فضاها باعث سردرگمی مراجعین و کاهش بهره‌وری کارکنان شده بود. علاوه بر این، سیستم‌های تأسیساتی قدیمی شامل کولرها و اسپلیت‌های فرسوده قادر به تأمین شرایط آسایش حرارتی در اقلیم بسیار گرم گچساران نبودند. از سوی دیگر، ارزیابی سازه‌ای ساختمان نیز نشانه‌هایی از ضعف در عملکرد لرزه‌ای از جمله ترک‌های گسترده در دیوارهای حائل و زیرزمین، ضعف اتصالات تیر و ستون، خوردگی میلگردها و نشست‌های موضعی در فونداسیون را آشکار کرد.

در پاسخ به این شرایط، شرکت رعد با رویکرد طراحی یکپارچه معماری، سازه و انرژی، فرآیند بهسازی ساختمان را آغاز کرد. نخستین گام پروژه، انجام ارزیابی تفصیلی ساختمان و تحلیل دقیق وضعیت موجود بود. در این مرحله، داده‌های سازه‌ای، معماری و تأسیساتی ساختمان جمع‌آوری و تحلیل شد تا مبنایی علمی برای تصمیم‌گیری‌های طراحی فراهم شود.

در بخش معماری، هدف اصلی پروژه بازآرایی کامل سازمان فضایی ساختمان و ایجاد یک محیط کاری منظم، کارآمد و مدرن بود. بسیاری از عناصر غیرسازه‌ای تخریب و پلان ساختمان بازطراحی شد. جابه‌جایی شفت‌های عمودی و سازماندهی مجدد فضاهای خدماتی، اداری و عمومی باعث شد مسیرهای حرکتی مراجعین و کارکنان به شکل واضح‌تری تفکیک شوند. این بازطراحی علاوه بر افزایش کارایی عملکردی ساختمان، تجربه حضور در فضای بانک را برای کاربران به شکل محسوسی بهبود داد. در این فرآیند، کف‌ها، دیوارها و سقف‌ها به‌طور کامل نوسازی شدند و متریال‌های جدید با دوام بالا و کیفیت بصری مناسب جایگزین عناصر فرسوده قبلی شدند.

در حوزه تأسیسات مکانیکی و برقی نیز بازنگری گسترده‌ای انجام شد. سیستم‌های قدیمی سرمایش با سامانه‌های جدید مبتنی بر اسپلیت‌های با راندمان بالاتر جایگزین شدند و برای تأمین گرمایش از سیستم رادیاتور استفاده شد. همچنین شبکه لوله‌کشی ساختمان به‌طور کامل نوسازی شد و زیرساخت‌های جدید برای تهویه مطبوع و تأمین هوای تازه طراحی گردید. در بخش تأسیسات برقی نیز کابل‌کشی‌ها و تابلوهای برق بازطراحی شدند و زیرساخت لازم برای سیستم‌های ایمنی، شبکه داده و نظارت تصویری در نظر گرفته شد.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این پروژه، طراحی و اجرای طرح مقاوم‌سازی سازه بود. تحلیل‌های سازه‌ای نشان داد که برای بهبود عملکرد لرزه‌ای ساختمان لازم است سختی و مقاومت جانبی آن افزایش یابد. در نتیجه، سیستم‌های باربر جانبی جدید به سازه افزوده شد و دیوارهای برشی در هر دو راستای اصلی ساختمان طراحی و اجرا گردید. علاوه بر این، برخی از تیرها و ستون‌ها با استفاده از الیاف FRP تقویت شدند و در نواحی بحرانی سازه، آرماتورهای تقویتی جدید به کار گرفته شد. در بخش‌هایی از فونداسیون نیز عرض و عمق پی افزایش یافت تا ظرفیت باربری آن بهبود یابد. این مجموعه اقدامات باعث شد رفتار لرزه‌ای ساختمان به شکل قابل توجهی ارتقا پیدا کند.

نتایج تحلیل‌ها نشان می‌دهد که اجرای طرح مقاوم‌سازی منجر به کاهش جابجایی نسبی طبقات، اصلاح نامنظمی پیچشی ساختمان و افزایش سختی جانبی سازه شده است. در عین حال یکی از مزیت‌های مهم این طرح آن بود که با حداقل تغییرات در ساختار معماری قابل اجرا بود و اختلالی در سازمان فضایی جدید ساختمان ایجاد نکرد.

در کنار اقدامات معماری و سازه‌ای، بهینه‌سازی مصرف انرژی ساختمان نیز یکی از محورهای مهم این پروژه بود. با توجه به اقلیم بسیار گرم گچساران و دمای بالای تابستان، تلاش شد تا از طریق ترکیبی از راهکارهای معماری و تأسیساتی مصرف انرژی ساختمان کاهش یابد. در این راستا، سازماندهی فضایی ساختمان به‌گونه‌ای بازطراحی شد که فضاهای با تردد بالا در بخش‌هایی با نور کنترل‌شده، قرار گیرند و فضاهای خدماتی به‌عنوان بافر حرارتی عمل کنند. همچنین بهبود عایق‌بندی پوسته، کنترل بهتر نور طبیعی، طراحی سیستم‌های تهویه مناسب و استفاده از تجهیزات سرمایشی با راندمان بالاتر باعث کاهش بار سرمایشی ساختمان شد. این اقدامات در کنار طراحی زیرساخت‌های مدیریت انرژی، امکان بهره‌برداری کارآمدتر از ساختمان و کاهش هزینه‌های انرژی در دوره بهره‌برداری را فراهم می‌کند.

پروژه دوگنبدان علاوه بر چالش‌های فنی، با مجموعه‌ای از چالش‌های مدیریتی نیز همراه بود. در طول فرآیند طراحی و اجرا، درخواست‌های متعددی از سوی کارفرما برای تغییر در برنامه فیزیکی پروژه مطرح شد؛ از جمله پر کردن برخی فضاهای خالی سقف‌ها و اضافه شدن یک راه‌پله الحاقی در خارج از سازه. این تغییرات نیازمند بازنگری‌هایی در طرح معماری و سازه بود و هماهنگی دقیق میان تیم‌های تخصصی پروژه را ضروری می‌کرد.

با وجود این چالش‌ها، نتیجه نهایی پروژه شکل‌گیری یک ساختمان اداری بانکی ایمن‌تر، کارآمدتر و سازگارتر با شرایط اقلیمی منطقه است. بازسازی کامل فضاهای داخلی باعث ارتقای کیفیت محیط کاری کارکنان و افزایش رضایت مراجعین شده است. همچنین نوسازی تأسیسات و بهبود مدیریت انرژی ساختمان، مصرف انرژی و هزینه‌های بهره‌برداری را در بلندمدت کاهش خواهد داد.

پروژه بهسازی ساختمان بانک ملی دوگنبدان نشان می‌دهد که چگونه می‌توان با یک رویکرد مهندسی یکپارچه، ساختمان‌های موجود را بدون تخریب کامل به فضاهایی ایمن، مدرن و کارآمد تبدیل کرد. در این پروژه، ترکیب مقاوم‌سازی سازه، بازسازی معماری و بهینه‌سازی انرژی توانست عمر مفید ساختمان را افزایش داده و ارزش عملکردی آن را به‌طور چشمگیری ارتقا دهد.

این پروژه نمونه‌ای از رویکرد شرکت رعد در اجرای پروژه‌های بازآفرینی ساختمان است؛ رویکردی مبتنی بر تعهد حرفه‌ای، نوآوری مهندسی و تصمیم‌گیری مبتنی بر داده که هدف آن خلق ساختمان‌هایی ایمن‌تر، پایدارتر و کارآمدتر برای آینده است.